Veteriner.CC
 Ana Sayfa Hastalıklar Tükürük bezinin yangısı
 

Hastalıklar

Veteriner.CC Hastalıklar
  1. Agalaksia
  2. Akut rumen asidozu
  3. Apityalismus
  4. Bakteriyel Böbrek hastalığı
  5. Brucellozis
  6. Botulismus
  7. B.S.E. (Deli Dana Hastalığı)
  8. Buzağı ishalleri
  9. Cryptosporodiosis
  10. Coryza gangrenosa bovum (CGB)
  11. Çiçek Hastalığı
  12. Dil Hastalıkları
  13. Diş Hastalıkları
  14. Domuz Gribi
  15. EHD - Geyik Hastalığı
  16. Enterotoksemi
  17. Farengitis
  18. Kara Hastalık
  19. Keçi ciğer ağrısı
  20. Kızıl ağız hastalığı (Yersiniosis)
  21. Kronik rumen asidozu
  22. Kuduz (Rabies)
  23. Kurşun Zehirlenmesi (Plumbism)
  24. Listeriozis
  25. LSD Yeni içerik
  26. Mavi Dil Hastalığı (Bluetongue)
  27. Omasum konstipasyonu
  28. Ön Mide Hastalıkları
  29. Özefagus daralması
  30. Özefagus genişlemesi
  31. Özefagus spazmı
  32. Özefagus tıkanması
  33. Özefagus yangısı
  34. Piyeten
  35. Pityalismus
  36. RPT
  37. Stomatitis
  38. Şap
  39. Şarbon (Antrax)
  40. Tetanoz
  41. Toxoplasmosis
  42. Tüberküloz
  43. Tükrük bezinin yangısı
  44. Tükrük taşı
  45. Üç gün Hastalığı
  46. Yanıkara
  47. Yutak hastalıkları

TÜKÜRÜK BEZİNİN YANGISI (SİALOADENİTİS)

    Evcil hayvanlarda yaygın olmamasına rağmen parotis bezinin sialoadenitisi (Parotitis) sığırlarda önemlidir. Sığırlardaki tükrük bezleri şekil 1’de gösterilmiştir.

  • Parotis bezinin sialoadenitisi (Parotitis)

  • Submandibular bezin sialoadenitisi (Sialoadenitis submandibularis)

  • Sublingual bezin sialoadenitisi (Sialoadenitis sublingualis)

   Parotis Bezinin Sialoadenitisi (Parotitis):

   Kulak altı tükrük bezinin (Gl.parotis) yangısı demektir. Parotis yangılanması primer ve sekunder, spesifik ve unspesifik, diffus-parenkimatöz ve irinli-abseleşen, ayrıca akut ve kronik yangılanma şeklinde ayırt edilir.

   Etiyoloji:

  • En önde gelen neden harici travmalardır.

  • Primer unspesifik parotitler genelde tükrük kanalından irin etkenlerinin girmesiyle oluşur. Ayrıca kılcık, kıl vs. yabancı cisimlerin veya tükrük taşlarının stenon kanalını tıkaması sonucu tükrük salgısının bez üzerine basınç yapması da yangıya yol açar.

  • Komşu organlardaki yangı olaylarının (bilhassa stomatitis, gingivitis) bez dokusuna bulaşmasıyla parotitis şekillenebilir.

  • Spesifik enfeksiyon etkenleri (bilhassa atlarda gurm, sığırlarda aktinobasillozis, ayrıca tüberküloz, respiratorik  viral enfeksiyonlar vs.) kan veya lenf yoluyla buraya ulaşabilir.

  • İnsanlardaki kabakulak hastalığı (Parotitis epidemica) virusuna identik bir virusun sığırlarda da salgın halinde parotitis yaptığı bildirilmiştir.

  • A avitaminozis parotis'in yangılanması için predispoze bir faktördür.

   Hastalık Belirtileri:

   Akut yangılarda:

  • Parotis bölgesinde genellikle tek taraflı, disseminant veya diffuz, sıcak ve ağrılı şişkinlik bulunur. Bu şişkinlik kulak altından Angulus mandibularis’e kadar uzanır. Yangı uzun süre devam ederse diğer tarafa da bulaşabilir (Parotitis parenchymatosa).

  • İlgili lenf yumrusunun şişmesi nedeniyle baş az veya çok ileri uzatılmış ve biraz sağlıklı tarafa doğru meyilli tutulur. Ayrıca iştahsızlık, ateş (bilhassa viral enfeksiyonlarda), ağrı nedeniyle geviş getirme ve yutma güçlüğü ve salya akışı bulunur.

  • Gl. mandibularis’in yangısında spatium mandibula’nın ön ve orta bölümlerinde sınırlı, kompakt, ağrılı bir şişlik ile kendini gösterir. Ağız boşluğunun muayenesinde dilin alt kısmında veya yanında karakteristik bu şişlik tesbit edilebilir (Ranula inflammatoria). Bezin ağız boşluğuna dökülme yeri irinle kaplanabilir ve hafifçe sıkıldığında Wharton kanalından irin parçaları gelir.

  • Sialoadenitis sublingualis’te ağız boşluğu zemininin alt tarafında, genellikle tek taraflı, oral ve aboral lokalize olmuş, sınırlı, parlak ve ödematöz bir şişlik bulunur (Ranula inflammatoria).

  • Parotitise yaygın bir ödem eşlik ettiğinden şişkinlik oldukça artar  ve solunum güçlüğüne neden olabilir. Komşu organların hastalığa iştiraki ile de solunum güçlüğü ve yutma güçlüğü oluşabilir.

  • Kokuşma etkenleriyle parotisin enfekte olması sonucu gaz oluşur ve subkutan anfizem şekillenir. İrinli parotitisler abseleşebilir. Abseleşme tam olduğunda fluktuasyon hissedilir. Fakat, apseleşme meydana gelirse yukardaki semptomlara ilaveten stenon kanalından ağıza irin akabilir. Bu abselerde pis kokulu gri-yeşil renkte, doku parçaları ihtiva eden sekret  bulunur. İrinli lezyonlar dışarı açılma eğilimi de gösterebilir ve kalıcı tükrük fistülleri şekillenir.

  • Gl. Parotis’in ileri derecede ve uzun süreli şişkinliklerinde altında seyreden N. Facialis’in tahribatı sonucu fasial felç oluşabilir.

  • Kronik parotitis'de ağrı az veya yoktur. Bezin bulunduğu bölgede düzensiz  ve sert   şişlik bulunur. Bu şişlik çok sayıda apsecikleri ihtiva eder. Hayvan başını serbestçe hareket ettiremez. Bu tablo, bezdeki aktinobasillozise bağlı olarak şekillenebildiği gibi, sert bağ doku şişkinliklerinin sebebi tükrük taşları da olabilir.

  • Primer parotitis'te lezyonlar bez üzerinde sınırlı kaldığı halde, sekunder olaylarda vücudun başka bölgelerinde de asıl hastalığa ait lezyonlar görülebilir.

   Tanı ve Ayırıcı Tanı:

   Klinik semptomlar ve lokal değişikliklere bakarak teşhis kolaydır.  Bununla birlikte diffuz şişkinlikleri; flegmonöz stomatitisler, farenks yangısı ve retrofarengeal lenf yumrusu hastalıklarıyla (aktinobasilloz, löykoz) karıştırmak mümkündür. Ancak detaylı muayenelerle ayırt edilir. Parotis nekrozu olaylarında punksiyon önemli bulgular (gaz kabarcıkları ile karışık, pis kokulu bir sekret) verir. Tanının kesinleşmesi sialograhie (Iodipin’in %10’luk sol.) ile yapılır.

    Hastalığın Seyri:

   Akut olaylarda prognoz  iyi ve tedaviye cevap verir. Kronik olaylarda ise prognoz kötü olup tedavi neticesiz kalır.

    Sağaltım:

  • Tüm olaylarda parenteral antibiyotik (apselerden alınacak materyalin bakteriyolojik muayenesi uygun antibiyotiğin seçimine yardımcı olur) ve sulfonamid tedavisi tavsiye edilir. Enfekte tükrük bezi yangıları 4–5 günlük antibiyotik tedavisini gerektirir. Antibiyotiklerin lokal enjeksiyonları da tavsiye edilebilir.

  • Destekleyici olarak yangılı bölgeye haricen derivatif pomatlar (iyot pomadı, kafur pomadı) sürülür. Sıcak kompresler de yapılarak abseler olgunlaştırılır. Sonra abseler en yüzeysel noktadan ensize edilerek antiseptik solusyonlarla (potasyum permanganat, oksijenli su, lugol mahlûlü, rivanol vs.) lavaj yapılır. Gerekirse iodoforme ile drene edilir.

  • Stenon kanalı tıkanmışsa kanal açılıp yabancı cisim çıkarılır.

  • Kronik parotitislerde tedavi elverişsizdir. Gerekirse, bez içine lugol mahlûlü zerkleri, haricen sert friksiyonlar ve iyot pomadı sürmek, dahilen de iyot tedavisi (Bkz. Aktinobasillozis) yapmak tavsiye edilebilir. Bezin kronik lezyonlu kısımlarının kısmi ekstripasyonu da mümkündür (kanamaya dikkat).

  • Fistüller şirurjikal uzaklaştırılır. Şiddetli salya akışında %0.05’lik atropin sülfat solusyonu enjekte edilir.

   Sublingual Bezin Sialoadenitisi (Sialoadenitis sublingualis):

   Dil altı tükürük bezinin (Gl.sublingualis) yangısı demektir. Ağız boşluğu tabanında dil bandının iki tarafında bulunan Gl. sublingualis’in yangısı ruminantlarda genellikle Sialoadenitis submandibularis ile ilişkili ortaya çıkar. Gl. mandibularis ve Gl. sublingualis major’un sevk kanalları ortak bir deliğe sahip olduğu için genellikle iki bez aynı anda hastalanır.

   Etiyoloji:

   Genellikle stomatitislere bağlı olarak meydana gelir. Bakteriyel enfeksiyonlar veya yaralanmalar sonucu oluşur. Sevk kanallarının tıkanmasıyla salya kistleri oluşur.  Gl. parotis ve Gl. submandibularis’te de görülen, benzeri kistler genellikle travmalar, salya taşları veya bez dokusunun yangısıyla oluşur.

   Hastalık belirtileri:

  • Ağız boşluğu zemininin yan tarafında, genellikle tek taraflı, oral ve aboral lokalize olmuş, sınırlı, parlak ve ödematöz bir şişlik (Ranula inflammatoria) bulunur.

  • Salivasyon, kötü ağız kokusu ve iştahsızlık mevcuttur.

  • İleri devrelerde ara sıra tavuk yumurtası büyüklüğüne varan ve fluktasyon gösteren abse oluşur. Abse bazen kendiliğinden ağız boşluğuna açılabilir.

   Sağaltım:

   Hastalığın başlangıcında ağıza antiseptik lavaj uygulanır. Bu devrede % 3'lük iyot-oksilan solusyonu infiltre edilirse bazen iyileşme sağlanır. Parotitis'deki diğer tedaviler burada da geçerlidir. Abse oluşmuşsa açılıp gerekli tedavisi yapılır.

   Submandibular Bezin Sialoadenitisi (Sialoadenitis submandibularis):

   Çene altı tükrük bezinin (Gl.submandibularis) yangısıdır. Sığırlarda nadiren görülür.

   Etiyoloji:

   Genelde submandibular tükrük bezinin yangısının temelinde stomatitis ve diş hastalıkları bulunur. Bitki kılçıkları veya benzeri yabancı cisimlerin Wharton kanalından girmesiyle irin etkenlerinin beze kadar ulaşması veya kanalın tıkanması sonucu salya akışının engellenmesiyle bez yangılanabilir. Ayrıca köpek ısırması, çarpma ve ezme gibi tavmatik nedenler yangıya neden olabilir. Aktinobasilloz da nedensel faktör olarak bilinir.

   Hastalık Belirtileri:

   Spatium mandibula’nın ön ve orta kısımlarında sınırlı, kompakt, ağrılı bir şişlik ile kendini gösterir. Ağız boşluğunun muayenesinde dilin alt kısmında veya yanında karakteristik bu şişlik tespit edilebilir (Ranula inflammatoria). Bezin ağız boşluğuna dökülme yeri irinle kapanabilir ve hafifçe sıkıldığında Wharton kanalından irin parçaları gelir. Hastalık olayları öncelikle regional lenf yumrularını da kapsar.

   İştahsızlık, çiğneme güçlüğü, başın anormal tutuluşu ve salivasyon gibi semptomlar da bulunabilir.

   Tanı ve Ayırıcı Tanı:

   İyi bir palpasyon ve klinik semptomlar teşhisi sağlar. En fazla lenf yumrusu şişkinlikleri (löykoz, tüberküloz, aktinobasilloz) ile karıştırılabilir. Lenf yumrusu şişkinlikleri kompakt ve iyi sınırlanmış oluşumlar olarak saptanır. Farengitis’ten ayırt edilmelidir. Farengitis’in neden olduğu şişkinlik simetrik olarak ortaya çıkar. Baş aşağı eğik tutulur ve belirgin bir yutma güçlüğü vardır.

   Sağaltım:

   Parotitis'de olduğu gibidir. Muhtemel abse oluşumları ya ağız boşluğu içinden veya dış taraftan açılarak klasik abse tedavisi uygulanır.

   Gl. mandibularis aktinobasillozisi durumunda ise lokal Strepto-penisilin enjeksiyonları ve ayrıca bezin total ekstirpasyonu yapılabilir.

   EDİTÖR: Prof. Dr. Yusuf GÜL

   KAYNAK: Geviş Getiren Hayvanların İç Hastalıkları

 
Veteriner.CC

 

Copyright © 2007 - 2016 Veteriner.CC®
Her Hakkı Saklıdır - All right reserved